Het Markermeer en het IJmeer vormen samen één van de grotere natte natuurgebieden van Nederland. Dankzij de centrale ligging in grotendeels stedelijk gebied en toegankelijkheid vanuit de noordelijke randstad wordt dit gebied ook wel het ‘Blauwe Hart’ genoemd. Hier recreëren dagelijks tienduizenden Nederlanders. Wat de meesten van hen zich niet realiseren is dat het ecologische klimaat in dit gebied instabiel is. De ontwikkeling van de natuur stagneert er al jaren en daar moet iets aan gedaan worden. Het gebied moet veerkrachtiger worden. Alleen door het duurzaam versterken van de ecologische structuur zijn in de toekomst ontwikkelingen op het gebied van recreatie, toerisme en verstedelijking mogelijk.

Film Toekomstbeeld Markermeer-IJmeer

Ecologische teruggang

Sinds de aanleg van de Houtribdijk tussen Enkhuizen en Lelystad is het Markermeer-IJmeer afgesloten van het IJsselmeer. Dat heeft gevolgen voor de kwaliteit van het water. Het water bevat veel slib en weinig voedsel. Vogels, vissen en planten zijn in aantal en diversiteit afgenomen. Het gebied voldoet niet aan de Europese normen voor een veerkrachtige natuur. Om de meren in de toekomst bestand te laten zijn tegen de gevolgen van klimaatverandering, flinke stormen, variaties in de waterstand én tegen ‘menselijk medegebruik’ is het treffen van maatregelen onvermijdelijk. Er moet worden geïnvesteerd in het gebied Markermeer-IJmeer.

Toekomstbestendig ecologisch systeem

Helder water, geleidelijke overgangen tussen land en water en beheersing van het slib zijn belangrijke elementen van het Toekomstbestendig Ecologisch Systeem (TBES). In 2009 zijn maatregelen voorgesteld om het ecologische systeem te verbeteren, gecombineerd met aandacht voor landschap, cultuurbeleving en economische gebiedsontwikkeling. Tot 2015 worden verschillende experimenten uitgevoerd om meer inzicht te krijgen in de effectiviteit, haalbaarheid en betaalbaarheid van diverse maatregelen.

In 2011 is bijvoorbeeld een luwtestuw aangelegd bij de Noord-Hollandse Markermeeroever en zijn de voorbereidingen gestart voor het aanleggen van waterproeftuinen in het Markermeer en een moeras nabij de Houtribdijk, 2 experimenten die in 2012 van start zullen gaan.
In de twee daarop volgende jaren zullen de experimenten nauwlettend worden gevolgd. De resultaten van de experimenten vormen de basis voor het advies dat in 2015 aan het kabinet zal worden gegeven over de natuurmaatregelen die in het Markermeer-IJmeer genomen moeten worden.

Optimalisatie toekomstbeeld Markermeer-IJmeer

In opdracht van het rijk is het toekomstbeeld verder uitgewerkt tot een haalbaar en betaalbaar plan. De in 2010 opgerichte Werkmaatschappij Markermeer-IJmeer (WMIJ) heeft dit nader onderzocht. Op 21 november 2011 heeft de WMIJ bekend gemaakt dat het versterken van natuurwaarden in deze Natura 2000 wateren ten minste € 370 miljoen goedkoper kan dan in het Toekomstbeeld werd voorzien. Met een eerste stap van € 200 miljoen kan de neergaande trend mogelijk al worden gekeerd. Versterking van natuurwaarden is noodzakelijk om te kunnen voldoen aan de vereisten van Natura 2000 èn om de verstedelijkingsdruk van onder andere Almere op te kunnen vangen. Tot nu toe was berekend dat het natuurherstel € 1 miljard zou kosten (zie ‘optimalisatierapport Markermeer-IJmeer’)

Vervolg

De plannen van de Werkmaatschappijen van RRAAM worden gebundeld in de Notitie ‘Kansrijke oplossingsrichtingen’. Deze Rijksnotitie dient als basis voor de Rijksstructuurvisie Amsterdam-Almere-Markermeer, die eind 2012 door het kabinet aan de Tweede Kamer zal worden aangeboden(zie notitie ‘Kansrijke Oplossingsrichtingen’). Daarnaast zal de WMIJ in 2012 een aantal specifieke aspecten verder uitwerken. Het draait hierbij ondermeer om: - de financieringsmogelijkheden - juridische aspecten - de optimalisatie van grondstromen - perspectief voor visserij - afstemming tussen ecologie en recreatie (zgn. ‘Blue Deal’) - koppeling tussen dijkversterking en ecologie - perspectieven windenergie in het Markermeer De provincie Flevoland werkt samen met de ministeries van Infrastructuur & Milieu en Economie, Landbouw & Innovatie, Provincie Noord-Holland, gemeenten Lelystad, Amsterdam, Almere, Hoorn, Edam-Volendam en Drechterland, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, ANWB en Waterschap Zuiderzeeland.